بوردا سؤیله نن واقعه قویونلارین تاریخینده یازیلمیش اولسادا، قوردلارین بو حیله لی اویونو هله ده دنیاده دوام ائتمکده دیر. چونکی دنیادا، بوگونده قویونلارین و باشقا جانلیلارین ایچینده، تاسفله طمعکارلار، آخماقلار و اسکیکلر یئنه ده یاشاماقدادیر.

***

تاریخین بیر دؤرونده، قوردلارا شکار منطقه سی قالمامیشدی. چونکی حیوانلار سلطانی ساییلان اصلان، قافلان و ببر کیمی گوجلی و ییرتیجی حیوانلار، دنیانین شکار منطقه لرینی اؤز آرالاریندا بؤلموشدولر. قوردلارا شکار منطقه سی قویمامیشدیلار. قوردلاردا ییرتیجی حیوان اولدوغلاری حالدا بئله، اصلان، قافلان وباشقالاری کیمین گوجلو دگیلدیلر. بونا گؤره ده قوردلار، اصلانلارین، قافلانلارین غالب اولدوغلاری یئره گیره نمیر، اورالاردا شکاردا ائده بیلمیردیلر. بئله اولونجادا کئچینمه سیخینتیسی چکیب، آج دا قالیردیلار. قوردلارین بو سیخینتیلی حاللارینا بیر چاره قیلماق لازم ایدی. بونا گؤره ده قوردلار، بؤیوک بیر توپلانتی قوردولار. بو توپلانتی  دا نه تَهَر بیر چاره یولی تاپماق ایچون، آرالاریندا دانیشیب، فکرله شیب و بحث ائتدیلر. سونوندا، اؤزلرینین بیلیجی لری ایله دانیشماغا تصمیم دوتدولار. یاشلی بیر بیلیجی قورد، قوردلارین جلسه سینه گلیب،  بئله دئدی:
” چوخ سئویملی قورد قارداشلاریم، هم نوع لاریم، اصلان، قافلان و اولارا بنزر حیوانلار استعمارچی دیلار. بو بؤیوک استعمارچیلار، دنیانین ان حاصیللی یاشاماق منطقه لرینی اؤزلرینه چیخمیش، دنیایا غالب اولموشلار. بیز قوردلارا یئر بوراخمامیشلار. بیزلرده یاشایش منطقه سی ایستیریک. اما بوش یاشایش یئری قالمامیش. حال بوکی، بیز قوردلاردا ییرتیجی، گوجلی و همی ده عقللی ییک.»
یاشلی بیلیجی قورد سؤزونون بوراسیندا بیرآز دایاندی. اوسگوروب سسینی عیارلایاندان سونرا بئله بیر پیشنهاد وئردی:
- « دگرلی قورد قارداشلاریم، سئویملی هم نوع لاریم!  هامیمیزین بیردن “قوردلار، هامیدان باش دیر.”  سس لنمه گی توصیه ائدیره م.
بو پیشنهادی قوردلار بگندیلر. فقط او گون یوخ، اوندان سونرادا هر زمان، هر یئرده اوچ دفعه دالبادال و بیر سسله بئله باغیرماغا باشلادیلار:
“قوردلار، قوردلار، هامیدان باشدی!”
“قوردلار، قوردلار، هامیدان باشدی!”
“قوردلار، قوردلار، هامیدان باشدی!”
بو سؤز، قورد توپلوموندا بیر شعارا چئوریلدی!
یاشلی بیلیجی قورد، سونرا دانیشماسینی بئله دوام ائتدی:
- «بیزیمده مستعمره لریمیز اولمالیدیر! بونون ایچین پیشنهادیم بودور: قویونلاری، «بؤیوک قویون امپراتورلوغو»نو قورماق ایچون آلداداق. قویونلار، بؤیوک قویون امپراطورلوغونو قورماق ایچون بیر منطقه یه گلدیکده، او منطقه نی اله کئچریب قویونلاری دؤره لریک، قارنیمیز آجالدیقجا، دویونجا اونلاری یئیه ریک.»
بو پیشنهاد، قوردلارین جلسه سینده قبول اولدی. بو پیشنهادی یئرینه یئتیرمک ایچون، قوردلارین بیلیجی لریندن بیر شورا قورولدی. بو شورادا پیشنهادین نئجه اجرا اولونماسی دانیشیلدی.
بیر بیلیجی قورد بئله دئدی:
- «هر شئی دن اول، قویونلاری راحت یئیه بیلمک ایچون، اونلاری بیر یئره ییغماق لازمدیر.»
آیری بیر بیلیجی قورددا دئدی:
- چوخ دوغرودور! بوتون جانلیلار کیمی، قویونلاردا خطریله اوز به اوز اولان زامان بیر یئره ییغیشارلار. بونون ایچون بیر خطر قوراشدیرمالییق! قویونلاری خطرده اولدوقلارینا ایناندیرمالییق. مثلا بو خطر قالاپینتوپ خطری اولا بیلر!.. قولاق وئرن قوردلار، قالاپینتوپ خطرینین نه اولدوغونو سوروشدولار.
بیلیجی قورد بئله بیر شئیین اولمادیغینی واونو قوراشدیردیغینی بیلدیردی. حقیقتده وجودی اولمیان بیر خطری، وجودی اولان خطردن داها دا چوخ قورخولی گؤسترمک اولار. چونکی وجودی اولان شئی تئز یا گئج تانینار، اما وجودی اولمیان شئی تانینماز.
قوردلار، قویونلارا قالاپینتوپ خطری ایله اوز به اوز اولدوقلارینی بیلدیریب و بو بؤیوک خطرین قارشیسیندا   هرزمان و هر یئرده قویونلاردان حمایتلرینی آچیقجاسینا سؤیله یه جکدیلر.
بو پیشنهاد رای بیرلیگیله قبول اولدی. سونرا بیر آیری بیلیجی قورد بئله دانیشدی:
قویونلاری بیرلشدیریب و بیر یئره ییغماق ایچون، بؤیوک بیر خطریله اوزبه اوز اولدوقلارینی دئیب اونلاری آلداتماق چوخ گؤزل فکردی، اما کافی دگیل. اوندان علاوه، اونلاری چوخ بؤیوک هدفلی بیر ایدئولوژیا ایناندیرماق گرکدیر. بو ایدئولوژی هئچ بیر زمان محقق اولمایان اوزاق بیر خیال، شیرین بیر رویا اولمالیدیر.
بونلاری دئین قورددان او بیری قوردلار سوروشدولار:
نئجه بیر ایدئولوژینی اونلارین بئیین لرینه یئرلشدیرمه لییک کی، اونا اینانیب او رؤیانین دالیسیجا سوری ـ سوری گئتسینلر؟
بیلیجی قورد بو سوالا بئله جواب وردی:
اونلارا «بؤیوک قویون امپراتورلوغی» نین گرکلی اولدوغونی ایضاح ائده ریک. بو ایدئولوژینین آدی «قویونچولوق ایدئولوژیسی» اولور.
شورا دا توتولان تصمیم دن سونرا، بوتصمیم لرین نئجه اجرا اولونماسی آرایا گلدی. قوردلار، قویونلارین آراسیندان لاپ طمعکارلارینی، اؤزون بگنن لرینی و احمق لرینی سئچیب و اونلاری اؤزلرینه طرفدار ائتمیشدیلر. قورد طرفداری اولان قویونلارا، رشوت ایچون اَن گوزل اوتلاقلاری، گئنیش مرتعلری گؤستریردیلر. بئله سینه قویونلار آراسیندا «قویونچولوق » جریانی یاییلماقا باشلادی. حتی « قویونچولوق» جریانینین کتاب لاری یازیلیردی. او کتابلاردا یازیلدی:
«بیز قویونلار، بوتون اوبیری حیوانلاردان اوستونوک. اصلانین، قافلانین توکوندن ایپلیک دوزه لمز، اما بیزیم کیندن دوزه لیر. حتی بیزیم قیغیمیزبئله فایدالی دیر، اوندان کود کیمی استفاده اولونور. اما اصلانین، قافلانین نجیسی بو گؤزل دنیانی کثیفلتمکدن باشقا نه درده دگر؟ بیز قویونلار هامیدان باشیق. بئله بیر دورومدا، بیز بیر بؤیوک قویون امپراتورلوغی قورمالییق. بو بؤیوک قویون امپراطورلوغونی قورماق ایچون قویونچولوق ایدئولوژی اتاقلاریندا  بیرلشمه لییک  دشمن قارشیسیندا بیر اولمالی ییق. محواولسون قالاپینتوپ… بؤیوک قویون امپراتورلوغونو قوراجاغیق. جنگللر، گئنیش اوتلاقلار، سونسوز چمنلر بیز قویونلارین اولاجاقدیر. قالاپینتوپون باشینی ازه جگیک».
قوردلار بئله دوشونجه لی قویونلاردان حمایت واونلارا کمک ائدیردیلر. قوردلارین بو کمک و حمایتلری مقابلینده، بعضی قویونلار بئله دوشونمه گه باشلامیشلار:
«بیز قوردلاری نه قدر ترسینه تانیمیشیق… حال بو کی قوردلار نه قدر یاخشیلیق سئون و نه قدر کمک لیک ائدن حیوانلاریمیش. قوردلار بیزیم دوستلاریمیزدیلار.»
قوردلار داها تجربه لی، داها معلوماتلی، همی ده داها تشکیلاتچی  اولدوقلاری ایچون، قویونلارا بو ایشین استادلارین گؤندریردیلر. بو قورد استادلاری، قویونلارا اؤیودلر وئریب مصلحتلرینین نه اولدوغونی دئیب ـ یول گؤستریردیلر.
قوردلار بو استادلاردان علاوه، قویونلارین آراسینا اؤز جاسوسلارینی دا گؤندرمگه باشلامیشدیلار. بو جاسوسلار قویون  قیلیغینا گیرمیش قوردلاریدی. چوخ یاخشی بارا گلدیکلری ایچون عینی قویون کیمی ملییردیلر. قویونلار بو جاسوسلاری اؤزلری کیمی قویون ظن ائدیردیلر. بو جاسوسلار هر سؤز باشی «هر زماندان داها چوخ بیرلیک و برابرلیگه محتاج اولدوغوموز بو دؤرده» دئییب، قویونلاری بیرلیگه و بیریئره ییغیشماغا دعوت ائدیردیلر.
قویونلار آراسیندا یاییلان بؤیوک قویون امپراطورلوغونون ایدئولوژیسی، دورمادان بیر قویون سوروسوندن اوبیری قویون سورولرینه یاییلیردی. بوتون قویون سورولرینده کی قویونلار، دشمنلری قالاپینتوپین علیهینه بیرلشمک ایسته یب و سونسوز مرتع لرین، گوی چمنلرین، گئنیش اوتلاقلارین اولدوغی او بؤیوک قویون امپراطورلوغونون حسرتینده یاشاییردیلار. بوتون قویون سورولری اورا کؤچوب گئده جک و اونلارا مانع لر یارادان دوشمانلاری (قالابینتوپلاری) یوخ ائده جکدیلر.
بوتون قویونلاری بو قورد افسانه سینه اینان و آخماق حساب ائله مک خطادیر. عاقیللی قویونلاردا واریدی. بونلار قالابینتوپ آدیندا بیر دشمنین اولمادیغینی، بو دشمنین خطرینی قوردلارین قوراشدیردیغی حیله و اؤزلرینین اصلی خطر اولدوقلارینی گؤزدن گیزلتمک هدفیله یالاندان بیر خطر یاراتدیقلارینی، سؤیله یه رک، آلدانان قویونلاری آییلتماق ایسته دیلر و بونا کفایت ائله مه ییب،  بؤیوک قویون امپراطورلوغونون بوش بیر خیال اولدوغونودا ایضاح ائله دیلر.
او خیالی امپراطورلوقدا، سونسوز جنگللری، گؤی چمنلری، گئنیش اوتلاقلاری خیال ائدرکن، دریلرینینده ییرتیلاجاغینی و آج قوردلارا یِم اولاجاقلارینی سؤیله دیلر. بو چوخ عاقیلی قویونلارین تلاشلاری هئچ بیر ثمر وئرمه دی. چونکی قالابینتوپ کیمی دشمنین علیهینه بیرلشمک، متحد اولماق، بیر یئره ییغیشماق و بؤیوک قویون امپراطورلوغونو قورماق فکری  قویونلارین آراسیندا چوخ یاییلمیشدی. بونون ترسینه اینانانلارا خایین و قویون دشمنی گؤزیله باخیلیردی. بؤیوک قویون امپراطورلوغوندا کی اوتلاقلار و چمنلر، قیشین سویوقوندا و قار آلتیندا حتی قوروموردولار. اورا، بیر بهشت ایدی، بیر قویون بهشتی…
بؤیوک قویون امپراطورلوغونو قورماق ایچون ایشلر گئتدیکجه سرعتلندی و قالابینتوپ دوشمنینی محو ائتمک ایچون قویونلاردان سرباز دسته لری دوزه لدی. قویونلار داها قاباغلارا تای قویون کیمی یئریمیردیلر بلکه قورد کیمی یئرییردیلر، قاباغلارا تای قویون کیمی مله میر، بلکه قوردکیمی اولویوردولار.
بو تلاشلارین سونوندا او تاریخی گون گلدی یئتیشدی. سورودن ـ سورویه خبرلر یایلدی و دنیانین هر یئرینده کی قویون سورولری بیرلیکده یاشاماق ایچون، قالابینتوپ دشمنلرینی یوخ ائتمک و بؤیوک قویون امپراطورلوغونو قوروب، اوردا یاشاماق ایچون یولا دوشدولر. حرکتلری چوخ زحمتلی گئچدی. بوتون قویونلار، بیلیجی قوردلارین اونلارا گؤستردیگی اوزون و چوخ گئنیش بیر دره یه ییغیشدیلار. بورادا  آرا وئرمه دن سانکی بیر آغیزدان هامیسی بیرلیکده، باغیریردیلار:
-    محو اولسون قالابینتوپ…
-    هرزماندان چوخ بیرلیگه و برابرلیغا محتاج اولدوغوموز بئله بیر گونده …
-    بؤیوک قویون امپراطورلوغونو قوراجاغیق!

بوتون آج قوردلار او دره یه ییغیشمیش، اوردا اولان قویونلارین دؤره سینی آلمیشدیلار. قوردلار، قویونلاری چوخ راحت پارچالاییب، بوغوب یئیردیلر. چونکی آرتیق قویونلارین نه چوبانلاری نه ده مواظب اولان ایتلری واریدی. قویونلار حقیقی خطرین هاردان گلدیگینی، حقیقی دشمنین کیم اولدوغونی و نئجه توولاندیقلارینی آنلادیلار، اما آرتیق ایش ـ ایشدن گئچمیشدی.
قویونلارین آخماقلیغی حسابینا، آرتیق قوردلاریندا بیر یاشایش یئری، بیر مستعمره سی اولموشدو. اونلاریندا داها مالک اولدوقلاری بیر یاشام یئرلری واریدی.
بو یالانا اینانمایان و بو تله یه دوشمه ین عاقیللی قویونلار، اوردا ـ بوردا گیزلنیب حفظ اولموشدیلار. اونلارقویون نسلینی تازادان یاراتدیلار. اونلار دا اولماسایدی قویون دئییلن حیوانین نسلی،  تمامیله آرادان گئتمیشدی.
بوردا سؤیله نن واقعه قویونلارین تاریخینده یازیلمیش اولسادا، قوردلارین بو حیله لی اویونو دنیادا هله ده دوام ائتمکده دیر. چونکی دنیادا بوگونده، قویونلارین و باشقا جانلیلارین ایچینده، تاسفله طمعکارلار، آخماقلار و اسکیکلر یئنه ده یاشاماقدادیر.

۱۹۷۳

www.solgunaz.com