توصيههايسياستگذاري درراستاي توسعه صادرات غيرنفتي در استان آذربايجانغربي
http://agahgar.irtp.com/economic_statistics/provinces/tosie_siasi/tosye02.asp
1. با توجه به اينكه استان آذربايجانغربي داراي مزيت نسبي آشكار شده در توليد محصولات زراعي كشور شامل گندم ( RCA = 1/12 ) ، نخود( RCA = 3/33 ) ، توتونوتنباكو( RCA = 3/12 ) ، چغندرقند( RCA = 3/6) ، دانههاي روغني ( RCA = 2/28 ) و يونجه ( RCA = 2/79 ) ميباشد، اولويت دادن به افزايش كمي و كيفي اين محصولات در برنامهريزيهاي توسعه بخش كشاورزي در جهت تسريع در نيل به جهش صادراتي امري ضروري است.
2. با توجه به اينكه استان آذربايحانغربي داراي مزيت نسبي آشكار شده در توليد باغي شامل سيب ( RCA = 3/99 ) و آلبالو ( RCA = 1/94 ) ميباشد، ، اولويت دادن به افزايش كمي و كيفي اين محصولات در برنامهريزيهاي توسعه بخش كشاورزي در جهت تسريع در نيل به جهش صادراتي امري ضروري است.
3.
با توجه به اينكه استان آذربايجانغربي در توليد مواد معدني مهمي چون مرمرسفيدكوپ
(RCA=14/78)،مرمرسبزلاشه(RCA=29/5)،مرمرقرمزكوپ(RCA=19/03)،تراورتنسفيدكوپ
(RCA =1/65)،
گرانيت ( RCA =
11/04
) ، سنگ لاشه ساختماني (
RCA = 3/23
) ، سنگ توف (
RCA = 2/26
) ، سنگ آهك (
RCA = 2/2
) ، سنگ گچ (
RCA = 1/61
) ، زرنيخ (RCA
= 37/12
)، ميكا (RCA
=27/78)،
مخلوط
شن و ماسه (RCA
= 2/24
) و پرليت (RCA
= 1/08)
داراي مزيت نسبي آشكار شده ميباشد ، لزوم توجه بيشتر به بهرهبرداري
از اين مواد معدني در راستاي افزايش اشتغال در استان امري ضروري است .
4. با توجه به اينكه استان آذربايجانغربي 8/39 درصد از كل توليد مرمرسفيد كوپ ،5/79 درصد از كل توليد مرمرسبز لاشه ، 3/51 درصد از كل توليد ميكا در كشور را ( در سال 1378) دارا ميباشد، لزوم توجه به امر بهرهبرداري و صادرات فرآوردههاي اين مواد معدني در راستاي توسعه صادرات غيرنفتي استان ، توصيه ميگردد .
5. با توجه به اينكه استان آذربايجان غربي تنها استان كشور است كه با سه كشور همسايه داراي مرز مشترك بوده به طوري كه اين استان از شمال با كشور تركيه و جمهوري خود مختار نخجوان، از مغرب به كشورهاي تركيه و عراق منتهي ميگردد و تنها استاني است كه با سه حوزه اقتصادي معاونت توسعه روابط بازرگاني خارجي يعني اداره كل كشورهاي عربي و آفريقايي در ارتباط با عراق، اداره كل آسيا و اقيانوسيه در ارتباط با كشور تركيه و اداره كل اروپا و آمريكا در ارتباط با نخجوان فعاليت مينمايد، لزوم توجه به توسعه روابط تجاري و اقتصادي و رفع مشكل ترانزيت كالا به منظور تسلط بر بازارهاي منطقهاي در راستاي جهش صادراتي امري لازم و ضروري است.
6. با توجه به اينكه 8 شهرستان از استان آذربايجان غربي در مناطق مرزي قرار گرفتهاند كه از طرفي به عنوان يك فرصت براي ايفاي نقش فرامنطقهاي از جنبه تجارت خارجي مطرح ميشود و از سوي ديگر اين موضوع موجب تاثيرپذيري اين مناطق از مسائل خاص مناطق مرزي همانند قاچاق كالا و ... ميشود لزوم توجه به اين امر بسيار ضروري بوده و مناطق مرزي را نياز به بذل توجهات بيشتري ميسازد.
7. با توجه به موقعيت ممتاز استان در همجواري با كشور عراق كه به گونهاي است كه از 3 استان منطقه شمال عراق منحصراً با دو استان شمالي و همانند ساير استانهاي غرب كشور با استان سليمانيه هم مرز ميباشد و با توجه به تحولات عراق و تشكيل حكومت يكپارچه و مركزي كه در آينده خواهد داشت، فرصت مناسبي براي استان و كشور در جهت صدور خدمات فني و مهندسي و مشاركت در بازسازي اين كشور و نيز توسعه مبادلات تجاري و ترانزيت كالا به مقصد بازارهاي منطقهاي كشورهاي سوريه، لبنان، اردن و حتي ساير كشورها از طريق درياي مديترانه خواهد بود كه خود گزينه دومي در مقابل مسير ايران ـ تركيه كه در حال حاضر تنها نقطه اتصال كشور به اروپا محسوب ميشود لزوم توجه به مطالعات جامع در خصوص اين موضوع و جلوگيري براي از دست دادن فرصتهاي ممكن امري لازم و ضروري است.
8. با توجه به موقعيت خاص جغرافيايي و قرارگيري استان در عمق سه استان مجاور خود يعني آذربايجان شرقي، زنجان و كردستان و با توجه به اينكه استان آذربايجان شرقي از طريق آذربايجانغربي به استان كردستان ارتباط برقرار مينمايد و از اين لحاظ در مبادلات داخلي و ترانزيت داخلي كالا تاثيرگذاري عمدهاي دارد, لزوم توجه هر چه بيشتر به ايجاد و توسعه مراكز ذخيره سازي و نگهداري كالا و انبارها در شبكهجابجايي كالاها در داخل و تقويت ناوگان حمل و نقل امري لازم و ضروري است.
9. با توجه به اينكه 60 درصد از صنايع كنسانتره كشور در استان آذربايجانغربي قرار گرفته است، لزوم توجه به مشكلات اين صنعت و استفاده از اين موضوع در راستاي اشتغالزايي امري لازم و ضروري است.
10. با توجه به اينكه استان آذربايجان غربي يكي از قطبهاي عمده توليدكننده سيب در كشور (مقام اول در كشور) ميباشد، به طوري كه 33 درصد از كل توليد سيب كشور را در سال 1380 به خود اختصاص داده است، لزوم توجه به مشكلات توليدكنندگان و صادركنندگان اين محصول و ايجاد تشكل صادراتي براي اين محصول امري لازم و ضروري است.
11. با توجه به اينكه استان آذربايجان غربي يكي از عمدهترين توليدكنندگان انگور در كشور ميباشد، به طوري كه در سال 1380 پنجمين استان توليدكننده انگور در كشور (7درصد از كل توليد انگور كشور) بوده، لزوم توجه به كميت و كيفيت اين محصول و حمايت و توجه به صنايع تبديلي و تكميلي اين محصول امري لازم و ضروري بوده و ضرورت ايجاد تشكل صادراتي براي اين محصول ميبايستي امكان سنجي گردد.
12. با توجه به اينكه استان آذربايجان غربي 13 درصد از كل توليد چغندرقند كشور (رتبه سوم در كشور) را در سال 1380 به خود اختصاص داده است، لزوم توجه به كميت و كيفيت اين محصول ضروري بوده و ميتوان در راستاي اشتغالزايي در استان از اين موضوع بهرهبرداري نمود.
13. با توجه به اينكه گمركات استان آذربايجان غربي از امكانات و تاسيسات انبارهاي عمومي كه در ساير گمركات كشور وجود دارد، بهرهمند نميباشد، لزوم احداث اين امكانات در گمركات استان در راستاي جهش صادراتي امري لازم و ضروري است.
14. طرحها و پروژههاي زير كه به عنوان محورهاي توسعه استان مطرح ميباشند لازم است از سوي سازمان مديريت و برنامهريزي كشور و دستگاههاي مسئول در خصوص تأمين منابع و اجراي آن تعهد لازم به عمل آيد. اهم اين طرحها و پروژهها عبارتند از:
· بزرگراه شهيد كلانتري بر روي درياچه اروميه كه بيش از 20 سال در دست اجرا بوده است و طول راه 25 كيلومتر است و براي تكميل نيازمند تأمين اعتبارات كافي است.
· جاده اروميه سرو
اين جاده كه دومين راه ترانزيتي كشور به اروپا است به طول حدود 25 كيلومتر، 12 سال است كه در دست اجرا بوده و 70 درصد پيشرفت فيزيكي دارد. لازم است كه اين طرح از پروژههاي استاني حذف و از محل اعتبارات ملي تأمين اعتبار شود.
· جاده خوي ـ قطور ـ رازي
اين جاده به طول 40 كيلومتر، 12 سال است كه در دست اجرا بوده و حدود 50 درصد پيشرفت فيزيكي دارد و لازم است از محل اعتبارات ملي تأمين اعتبار، و منابع مورد نياز اجراي آن تأمين گردد و تا پايان برنامه سوم توسعه به اتمام برسد.
15. بخش عمده ظرفيت نگهداري كالا در استان مربوط به سيلو، سردخانه و انبارها ميباشد. در اين ارتباط ظرفيت نگهداري گندم در استان مجموعاً 171000 تن ميباشد كه 34000 تن آن به صورت نگهداري در سيلو و مابقي در انبارهاي متعدد ذخيره ميشود. استان آذربايجان غربي با توليد بيش از 400 هزار تن گندم داراي سهمي معادل 3 درصد توليد گندم كشور، جايگاه ششم در كشور را به خود اختصاص داده است.
سيلوهاي استان تنها در 3 شهر اروميه (16000تني)، خوي (10000 تني) و مهاباد (8000 تني) استقرار يافتهاند. طي دوره 79-1377 تنها افزايشي كه در ظرفيت نگهداري گندم در سطح استان رخ داده، ايجاد يك واحد انبار سرپوشيده معمولي در شهرستان بوكان و به ظرفيت 5000 تن بوده است.
بدين ترتيب ظرفيت كل سيلوهاي استان نسبت به كل كشور (2731000 تن)، 24/1 درصد ميباشد. همچنين سهم كل ظرفيت نگهداري گندم استان (171000 تن) نسبت به كل كشور (4584000 تن) 7/3 درصد ميباشد.
با در نظر گرفتن شرايط آب و هوايي استان و مناطق كوهستاني و سردسير همچون سردشت و .... و لزوم تأمين نيازهاي استان در فصول سرد سال و عدم كفايت ظرفيت حاضر و نيز با توجه به سهم جمعيت استان از كل كشور (15/4 درصد) نياز به احداث انبارها و سيلوهاي جديد در سطح استان وجود دارد.
16. با توجه به نرخ بيكاري (9/10 درصد) در سال 1381در استان آذربايجان غربي[1]، موضوع افزايش سهم مناسبات اعتبارات اشتغالزايي قابل توجه و بررسي ميباشد. لازم به ذكر است كه سهم استان در سال 1381 از تسهيلات طرح ضربتي اشتغال 3/285ميليارد ريال (17/3 درصد از سهم كشور) بوده است[2].
17. با توجه به موقعيت خاص استان آذربايجانغربي و پايين بودن سرانه صادرات غيرنفتي در استان (86/45 هزار ريال براي هر نفر) و دارا بودن رتبه شانزدهم در كشور از لحاظ سرانه صادرات غيرنفتي در سال مزبور، لزوم توجه به افزايش صادرات غيرنفتي، و افزايش فرصتهاي شغلي در بخش بازرگاني در راستاي كاهش نرخ اشتغال در استان امري لازم و ضروري است.
لازم به ذكر است، در حاليكه استان 15/4 درصد از كل جمعيت كشور را در خود جاي داده است فقط 23/1 درصد از كل صادرات كشور را در سال مزبور به خود اختصاص داده است.
18. طبق آمارهاي موجود از تعداد 420000 نفر مرزنشين واجد شرايط در مناطق مرزي استان تعداد 140000 نفر اقدام به دريافت كارت مبادلات مرزي ننمودهاند و از 286 هزار نفر داراي كارت مبادلات مرزي تنها 235000 نفر عضو تعاونيهاي مرزنشيني ميباشند.
علت عدم استقبال مرزنشينان از فعاليتهاي مرزنشيني، مشكلات و موانع ناشي از عدم انعطاف لازم در قانون مقررات صادرات و واردات در جهت نگرش منطقهاي، نيازها و سقف سهميههاي ارزي است كه در صورت تعديل در قانون مقررات صادرات و واردات و ارائه تسهيلات ويژه، مساعدت به ساماندهي و آموزش مرزنشينان موجبات بهرهمندي از اين تسهيلات و امتيازات قانوني فراهم گرديده و كاهش روند قاچاق كالا و افزايش نرخ اشتغال با توجه به آمار قابل توجه مرزنشينان استان را در پي خواهد داشت.
19. با توجه به تفويض اختيار به عمل آمده به سازمان بازرگاني استان جهت برگزاري نمايشگاه در چهار كشور تركيه، عراق، ارمنستان، و آذربايجان در راستاي دسترسي به بازارهاي كشورهاي مذكور و ساير بازارهاي منطقه و با اذعان به اينكه از نمايشگاه ميتوان به عنوان ابزاري براي نمايشگذاران توانمنديها و قابليتهاي توليدي ـ صادراتي استان و حتي استانهاي همجوار استفاده و بهرهبرداري نمود، ضرورت سرمايهگذاري و مشاركت در تقويت شركت نمايشگاههاي بينالمللي و توسعه فعاليتهاي نمايشگاهي در استان احساس ميشود.
20. بنا به اهميت توليد محصولات باغي و نقش آن در اقتصاد استان از جمله توليد بيش از 700 هزار تن سيب (32 درصد كل توليد و رتبه اول در كشور) و بيش از 185 هزار تن انگور (7 درصد ازكل توليد كشور و رتبه پنجم در كشور) و صادرات انواع ميوه و سبزيجات لزوم ايجاد پايانه عظيم صادراتي ميوه و ترهبار و تبديل آن به جايگاهي براي صدور محصولات كشاورزي، از برنامهها و اولويتهاي كاري سازمان بازرگاني ميباشد. طرح ايجاد پايانه و تجهيز آن به وسايل و تجهيزات آزمايشگاهي مدرن، انبار و سردخانه، آخرين فنآوريهاي بستهبندي و سورتينگ محصول و استقرار نيروها و عوامل ذيربط در صادرات از قبيل نمايندگي گمرك، استاندارد، خدمات مشاوره و نمايندگيهاي بازرسي بينالمللي كالا, كاميونهاي يخچالدار و ساير امكانات لازم نيازمند سرمايهگذاري قابل توجهي در اين بخش است.
قابل ذكر است در سال 1380 بيش از 25000 تن انواع ميوه و ترهبار از طريق گمركات و بازارچههاي مشترك مرزي استان صادر گرديده است و اين در حالي است كه بازار 2 ميليارد دلاري ميوهجات روسيه، بازار فوقالعاده مناسبي به لحاظ مزيتهاي موجود استان جهت صادرات ميباشد.
21. تحولات اخير عراق كه متعاقباً به استقرار يك حكومت مركزي با ثبات در آن كشور خواهد انجاميد و لزوم اتخاذ استراتژي مناسب در برخورد با تحولات آتي در اقتصاد منطقه، طلب ميكند تا تجديد نظر كلي در بحث بازارچههاي مرزي و روشهاي فعلي مبادلات مرزي به عمل آيد. انتظار بر اين است كه رونق اقتصادي و جريان كالا در آينده از كشور تركيه به سمت عراق معطوف گردد و بازارچههاي مرزي آن برچيده شود.
مرزهاي غربي استان آذربايجانغربي به لحاظ موقعيت استراتژيكي خود، امكان مناسبي براي توسعه مبادلات و همچنين ترانزيت كالا فراهم ميآورد كه با توجه به يك طرفه شدن بازارچههاي مرزي اين مناطق در آينده در سمت ايران استقرار گمركات رسمي در اين منطقه اجتنابناپذير خواهد بود. با توجه به عدم سابقه گمرك در منطقه پيرانشهر از سال 1350 به بعد و فراهم شدن زمينههاي لازم، استقرار رسمي گمرك و تجهيز آن در پيرانشهر (منطقه تمرچين) در شرايط فعلي ضرورت تام دارد.
22. فعالتر نمودن بازارچههاي مرزي پيرانشهر, رازي, سرو, ساري سو, صنم بلاغي, قاسم رش و اشنويه گام موثري در راستاي توسعه بازرگاني _ اقتصادي منطقه مي باشد