محمد تقی زهتابی
تقی زهتابی در22 آذر سال ۱۳۰۲ شمسي در شبستر متولد گرديد. خانوادهء وي از جمله روشنفكران شبستري و مشهور به عائله كيريشجي بودند.
زهـتـابـي در سال ۱۳۰۹ به مدرسه ابتدايي در شبستر راه يافت و در سال ۱۳۱۵ تحصيلات ابتدايي را به پايان رساند . وي براي ادامه تحصيل
مجبور به مهاجرت به تبريز گرديد و ۳ سال را در مدرسه فـيـوضات تـبريـز به تحصيل پرداخت . پس از اتمام دبيرستان در سال ۱۳۲۰ در
دانشسراي تربيت معلم تبريز به تحصيل ادامه داد و پس از پايان اين دوره در سالهاي ۲۲-۱۳۲۳ در مدرسه رشديه تبريز به تدريس دوره ابتدايي
مشغول بود. در همين سالها زهتابي با حضور در كلاسهاي درس حاجي يوسف شعار به آ موختن زبان عربي همت گماشت . و نيز با حضور در
كلاسهاي زبان فرانسه كاتوليك هاي تبريز اين زبان را نيز فرا گرفت .
ورود به دانشگاه براي
محمد
تقی زهتابی زماني
ميسر گرديد كه در سال
۱۳۲۵
اولين دانشگاه تبريز به واسطه فرقه دموكرات تاسيس گرديد.
زهـتـابي در رشته ادبيات اين دانشگاه مشغول تدريس گرديد . اما يك سال بعد با تعطيلي دانشگاه مواجه گرديد و علاوه بر مجبوريت در ترك تحصيل
،بواسطه اوضاع آشفته سياسي آن سالها مجبور به ترك ديار نيز گرديد. او عضو سازمان جوانان فرقه دمکرات بود و در سال ۱۳۲۷ عازم شوروي
گرديد اما در آنجا به دو سال زندان در سيبري محكوم گرديد. در مدت اين دو سال زهـتـابي به هيـچوجه امكان يادگيري و حتي مطالعه ساده را
نيافت و پس از پايان دوران تبعيد مجددا به شهر دوشنبه تبعـيد گرديد.
محمد تقی زهتابی با ارائـه توانائيهاي علمي خود توانست در سال ۱۳۳۳ شمسي با نظر دولت وقت به بـاكو آمده و در رشته زبان و ادبيات تركي اين
دانشگاه مشغول به تدريس گردد. براي پرداخت هـزينه اين تحصيل ، وي همزمان در دانشگاه شرق شناسي باكو به تدريس زبان عربي نيز مشغول
گرديد. تاليف و چاپ كتاب براي وي ممنوع بود و در اين سالها تاليفات خود را با امضاهاي مختلف به چاپ مي رساند . با نوشتن « زندگي و آ ثار
ابونواس» و دفاع از اين تز ، او توانست پس از چهار سال مدرك دكترا را از دانشگاه باكو دريافت نمايد. نهايتا در سال ۱۳۵۰ شمسي توانست
اجازه عزيمت به عراق را دريافت نموده و به بغداد سفر كند. بلافاصله در دانشگاه بغداد به تدريس زبان فارسي و نيز تدريس تـركي باستان پرداخت
و با آسودگي بيشتري به تاليف و چاپ آثار خويش همت گماشت . با توجه به آثار چاپ شدهاش دانشگاه بغداد در سال ۱۳۵۵ نشان عالي را به دوكتور
زهتابي اعطا نمود
.
با شروع انقلاب اسلامي در ايران، زهتابي همانند هزاران آواره ديگر با اميد
فراوان به ایران برگشت . در سال
۱۳۵۸
از وي براي تدريس زبان
تركي و عربي در دانشگاه تـبريز دعوت به عمل آمد اما اين دعوت يك سال و نيم بيشتر دوام نياورد و محمد تقی زهتابی به خانه نشيني مجبور گرديد
. وي تا سال ۱۳۷۸ تلاشهاي بي وقفهاش را در عرصه ادبيات – تاريخ و فرهنگ آذربايجان ادامه داد و
محمد تقی زهتابی دوازدهم دیماه سال ۱۳۷۷ و بعد از بازگشت از سفر آلمان در خلال سلسله قتلهای موسوم به زنجیره ای در ایران٬ به صورت
مشکوکی در منزل خود در شبستر درگذشت. حزب قورتولوش آذربایجان جنوبی در تاریخ چهارم دیماه ۱۳۸۷ عکسهایی که نشان از شکنجه شدن او
قبل از مرگ را دارند منتشر کرده است. بنا به بیانیه منتشره از سوی این حزب جهت جلوگیری از هر گونه تهدید امنیتی بعضی از هموطنان
آذربایجانی این اسناد پس از ۱۰ سال منتشر شد. در این بیانیه از مرحوم دکتر زهتابی با عنوان « شهید راه حرکت ملی آذربایجان» یاد گردیده است.
از آثار چاپ شده اين پدر تاريخ آذربايجان ميتوان به عنوان هاي ذيل اشاره نمود
:
–
ماهنامه (اتحاد يولو)
بغداد
–
پروانه نين سرگذشتي ،
بغداد
–
باغبان ائل اوغلو ،
بغداد
–
چريك افسانه سي ،
استانبول
–
بذ قالاسيندا ، برلين
–
بختي ياتميش ، بغداد
–
ارك هفته لييي ،
برلين
–
هستي نسيم ، بغداد
–
جنايات
۲۵۰۰
ساله شاهان ،
بغداد
–
آيا زبان فارسي به زبان ملل ديگر
ايران بر تريت دارد ؟ بغداد
–
قواعد الفارسيه ،
بغداد
–
زبان آذري ادبي معاصر
، تبريز
–
معاصر آذري ادبي ديلي
، تبريز
–علم المعاني ،لكسيكولوژي
، تبريز
–
قوي اولسون اون ،
تبريز
–باغبان ائل اوغلو
۲
، تبريز
–
ايران توركلرينين اسكي تاريخي
۱
و ۲
، تبريز
–
شاهين زنجيرده ،
تبريز
افسانه دي شمشيره دايانمازسا آزادليق
، كيچيك قارداشيما مكتوب