İranda Azerbaycanlı Siyasi Mehbu

İranda Azerbaycanlı Siyasi Mehbusları Mudafie Assosiasiyasının (ADAPP) Aylıq Hesabatı - Dekabr 2009

İranda Azərbaycanlılar əleyhinə həyata keçirilən insan haqqları pozuntuları 2009-cu ilin Dekabr ayında da davam etdi; Çəngiz Bəxtavərin şübhəli ölümü bir kəz daha İrandakı Azərbaycanlılara tanınmış bir Azərbaycan fəalını itirməyin acısını yaşatdı, 21 Azər (12 Dekabr) və Azərbaycan Milli Hökümətinin 64. quruluş ildönümü ilə ilgili keçirilən mərasimlər nədəni ilə Noyabr ve Dekabr aylarında gözaltına alınan Azərbaycan fəallarının sayısı artdı, Azərbaycan fəallarına ağır məhkəmə hökümlərinin verilməsi və kültürəl basqılar Dekabr ayında da həyata keçirildi.

Çəngiz Bəxtavərin şübhəli ölümü

İrandakı Azərbaycanlıların tanınmış siyasi aktivistlərindən Çəngiz Bəxtavər, Bazar günü Dekabrın 27-də Təbrizin elektrik stansiyasındakı işyerində ölü tapıldı.

Rəsmi doktorun bəyanına görə Bəxtavər ürək çatışmazlığından vəfat edib, ancaq üzərində tibbi ekspertizayanın sonucları hələ bəlli deyil. Bəxtavər ailəsi rəsmi doktorların təhlükəsizlik orqanlarına bağlı olduqları üçün onların bəyanlarına inanmadıqlarını bildiriblər.

Təhlükəsizlik orqanları dəfn mərasimin daha tez keçirilməsi üçün Çəngiz Bəxtavərin ailəsini təhdid ediblər.

52 yaşındakı Bəxtavər, mədəni və siyasi fəaliyətləri səbəbiylə İran təhlükəsizlik gücləri tərəfindən dəfələrlə nəzarətə alınmış və çeşidli cəzalara məhkum edilmişdi.

Gözaltına alınan fəallar

Milli fəal Çəngiz Bəxtavərin şübhəli ölümündən iki gün sonra Təbrizin Maralan məzarlığında keçirilən cənazə mərasimində iştirak edənlər təhlükəsizlik güclərin hücumuna məruz qalıblar. Məmurlar iştirakçıları göz yaşardıcı gazla dağıtmağa çalışaraq, bəzi iştirakçıları döyüb və 22 nəfəri gözaltına alıblar.

İbrahim Fərəczadə, Hadi Murtəza Sılab, Riza Təhmtən, Huşəng Rizayi, Fərzin Əsğəri, Əli İmani, Məhəmməd riza Yusifi, İbrahim Asmani, Məcid Cavadpur, Mehdi Cavadpur və Nəsib Cavadpur həbs olan fəallardandırlar. Gözaltına alınanlardan üç qardaş yəni Məcid, Mehdi və Nəsib Cavadpur tutulduqdan sonra sərbəst buraxılsalar da digər fəallar hələ nəzarətdə saxlanılırlar. Məmurlar həmçinin Azərbaycan aktivistlərindən olan Abbas Lisani, Hadi Həmidi Şəfiq, Məhəmməd Tacdehi və Hüseyn Nəsiri-nin gözlərinə bibər gazı səpərək onları döyüblər.

Azərbaycan tanınmış activisti Abbas Lisani və bəzi başqa aktivistlərin cənazə mərasimindən önce təhlükəsizlik gücləri tərəfindən mərasimə qatılmamaq üçün tədid edildikləri bildirilib.

Təhlükəsizlik gücləri eyni gündə, milli fəallın Təbrizin Rüşdiyyə şəhərciyi məscidində keçirilən yas törəninə qatılanlardan film çəkib, Yəqub Vücudi adında Azərbaycan fəalını gözaltına alıblar.

Səid Çələbyanı, Riza Gurdanı, Cəmal Təsuciyan və Bəhram Bəhimi Dekabrın 10-da bu aktivistlərin birinin evində keçirilən 21 Azər (Azərbaycan Milli Hökümətinin 64. quruluş ildönümü) mərasimi əsnasında göz altına alınıblar. Tutulanlardan Riza Gurdanı, Cəmal Təsuciyan və Bəhram Bəhimi Dekabrın 22-də 220 Milyon Riyal ($22000) vəsiqə qarşılığında sərbəst buraxılsalar. Ancaq Səid Çələbyanı hələ həbsdə tutulmaqdadır.

Evə hücum edən məmurlar iştirakçıların gözlərinə bibər gazı səpib və yüz nəfərdən artığın əl telfonları və kimlik kartlarına əl qoyublar.

Aydın Şəfii, Yəqub Təqəvi və Azərbaycanın tanınmış sənətçisi Həsən dəmirçi eyni mərasimə qatıldıqları üçün neçə gün sonra Təbriz Təhlükəsizlik ofisinə çağrılıb, sorğu-suala çəkiliblər.

Söz gedən mərasim Varlıq adında uşaqlar qrubu şer oxuyublar və Azərbaycan musiqisi səslənib.

Yenə də 21 Azər ilə bağlı keçiriləcək olan mərasimə qatılmaq hədəfi ilə Təbrizin Bənəfşə Salonunda hazir olan Mustafa Əvəzpur, Hidayət Zakir, Əhməd Valayi, Cəlal Məhəmmədi, Məhəmməd Riza Məhəmmədxani, İbrahim Asmani və İsa Qurbaəlizadə 2009 Dekabrın 11-də nəzarətə alınıb kəfalət ilə sərbəst buraxılıblar. Bunlar sərbəst buraxıldıqdan dəvələrcə sorğu-suala çağrılıblar.

Dekabrın 12-də (21 Azər günü) Təbriz və Azərbaycanın başqa böyük şəhərləridə muxtəlif mərkəzlərin polis kontrolunda olduğu və şəhərin çox nöqtəsində polis ekiplərinin yerləşdirildiyi bildirilib.

12 Dekabr, Azərbaycan Milli Hökümətinin (Dek, 1945 – Dek, 1946) quruluş və Türk dilinin İran Azərbaycanənda rəsmi dil oluşunun il dönümüdür. İran höküməti bu münasibətlər ilə bağlı şənlik mərasimləri keçirməyə çalışan Azərbaycanlıları həbs, işkəncə və başqa basqılara məruz qoyaraq mərasimlərin keçriliməsini əngəlləyir.

Iranda Azərbaycan Türkləri tərəfindən tutulan Təbrizin Tıraxtur (Tractor) Futbol klubunun azarkeşlerinden neçəsi Cümə günü Dekabrın 4-də gözaltına alınıb və iki gün sonra sərbəst buraxılıblar. Yunus Novruzi, Vəhid Mnəafi və neçə başqa azarkeş, Tıraxtur klubu və Qum şəhərinin Səba klubu arasında olan maçın əsnasında “Azərbaycanın Barselonası Tıraxtur” yazılı pankat daşıdıqları və “yaşasın Azərbaycan” kimi slogan atmaları nədəni ilə tutulduqları bildirilib. Nəzarətə alınan Azərbaycan klubunun azarkeşləri Təbrizdəki İran Təhlükəsizlik mərkəzində məmarlar tərəfində ağır şəkildə döyülüblər.

Digər Azərbaycanlı azarkeş, öyrənci Hamid Xətarə isə 2009 Dekabrın 23-də Tıraxtur və Tehranın Rahahən kulubları arasında olan maça getdiyi zaman gözaltına alınıb. Xətarə Stadyuma girdiyi zaman məmurlar tərəfindən axtarılıb və İranda Azərbaycan Türklərinin hüquqları haqqında kitabça daşıdığı üçün həbs edilmişdir.

Məmurlar Türkcə pankatların stadyuma aparılmasını əngəlləmək üçün Tıraxtur azarkeşlərini diqqətlə axtarırlar. Maç bitdikdən sonra azarkeşlər Azərbaycan Türklərinin milli istəkləri ilə bağlı “Türk dilində mədrəsə - Olamalıdır hərkəsə”, “Azərbaycan var olsun – İstəməyən xar olsun” və “Yaşasın Azərbaycan” kimi sloganlar ataraq cəmiyət şəklində eşiyə çıxırlar. Təbriz və Tehran şəhərlərində İran əmniyət gücləri slogan atan cəmiyəti dağıtmaq üçün göz yaşardıcı gazla onlara hücum edib, bəzilərini ağır şəkildə döyüb və bəzilərini nəzarətə alıblar. Tutulanlar kimlikləri ilə bağlı məlumat yoxdur.

İran rəsmi agentliklərinin verdiyi xəbərlərə görə Azərbaycan (quzey) vətəndaşı olan bir musiqi sənətçisi həbsə alınıb. Sözə gedən şəxsin Ərdəbil ustanında sınır yaxınlığında olan Azərbaycan şəhərlərinin birində musiqi qrubu təşkil etməyə çalışdığı bildirilib. İran agentlikləri quzey Azərbaycanlı vətəndaşın adını yaymayıblar. Azərbaycan Cumhuriyətinin İrandakı səfirlik və konsulluqları məsələ ilə bağlı bilgisiz olduqları deyirlər.

İran Höküməti İranın quzey doğu bölgələrində yaşayan Azərbaycan dili və kültürünü yabançı kültür kimi dəyərləndirib və kültürəl fəaliyyətləri əngəlləməyə çalışır.

Azərbaycan aktivistləri İran polisi tərəfindən döyülüblər

İran höküməti İarnın dini liderləri ilə fərqli düşüncələri olan din adamlarını ağrlama mərasimləri keçirməyə izin vermir. Ömrünün son günlərində İranda Türk dilini qorumağın önemi ilə bağlı fətva verən Ayətüllah Muntəzirinin ağırlama törəninə hücum edən İran Əmniyət gücləri neçə Azərbaycan aktivisti o cümlədən Zəncanlı siyası aktivist Rəuf Tahiri-ni də ağır şəkildə döyüblər. Olaylar 2009 Dekabrın 24-də Seyid məscidində baş verib. Mərasim əsnasında nəzarətə alınan iki Azərbaycanlı neçə saatdan sonra sərbəst buraxılıblar.

İran Höküməti 1979 İslam İnqilabından sonrakı illərdə isə Azərbaycanlı mərcə təqlid Ayətullah Şəriətmədarını evində həbs edib və çeşidlı basqılara məruz qoyub onun tərəfdarlarını həbs və edam etmişdir. İarn höküməti Azərbaycanda Ayətullah Şəriətmədarini ağırlama törəni keçirməyi yasaq edibdir. Ayətullah Şəriətmədari İran inqilabından Azərbaycana muxtariyət istəyib və Ayətullah Xumeyni-nin siyasətlərini qarşı çıxmışdır.

Azərbaycan öyrənci aktivisti və Təbriz üniversitəsinin öyrəncisi Ehsan Nəcəfi Nəsəb həbs hökmünün bir bölümünü Təbriz zindanında keçirdikdən sonra şərti əfv nəticəsində dekabrın 22-də azadlığa buraxılıb. Ehsan Nəcəfi Nəsəb 2008-ci ilin yayında 7 milli fəalla birlikdə həbsə alınmış, 3 ay təkadamlıq kamerada saxlanıldıqdan sonra vəsiqə qarşılığında keçici olaraq sərbəst buraxılmışdı.

Ehsan Nəcəfi Nəsəbin ittihamı İran milli güvənliyinin əleyhinə çalışan qrupda üzv olmaq və Azərbaycan Öyrənci Hərəkatı (AZOH) adında internet səhifəsini yaymaqda iştirak etmək olmuşdur.

Azərbaycan aktivisti Əli Hüseynnijad Əsl, Urmiyə və Maki şəhərləri Təhlükəsizlik həbsxanalarında üç ay həbs çəkdikdən sonra 2009 Dekabrin 24-də 2Milyard Riyal (220 Min dollar) vəsiqə qarşılığında keçici olaraq sərbəst buraxılıb.

Əli Hüseynnijad Əsl 2009 Sentyabrın 26-da məzuniyyət günlərində zindandan eşikdə olduğu zaman Azərbaycanın Makı şəhərində gözaltına alındı.

Əli Hüseynnijad Əsl 2007 May ayında tutulub və Azərbaycanlıları “İran” qəzetində nəşr edilən və Azərbaycan Türklərini aşağılayan karikatür əleyhinə keçirilən mitingə dəvət etdiyi üçün “rejim əleyhinə təbliğat” ittihamı ilə günahlandırılmışdı. Ona 8 ay həbs cəzası verilmişdi. Əli Hüseynnijad Türkiyə casusluğu ilə günahlandırılır. Türkiyəyə casusluq ittihamı İranda Azərbaycan aktivistlərinə sürəklə verilən ittihamdır.

Ərdəbil zindanında məhbus olan aktivistlərin durumu ağırdır

Vədud Səadəti, Rəhim Qulami, Behruz Əlizadə və Əli Abbası adında Azərbaycan aktivistləri Ərdəbil zindanında ağır şərtlər və basqılar altında saxlanılmaqdadırlar. Ərdəbil zindanı sədrinin daxili müdürə verdiyi təlimata görə ağır xəstəlikləri olan və təhlükəli məhbuslar bu aktivistlər və digər siyasi məhbusların saxlandığı 7-ci bölməyə göndərilirlər. Ayrıca zindan məmurları bu aktivistlərə söyüş və ihanət etməklə vəzifələndikləri bildirilib.

Vədud Səadəti bu duruma etiraz etdiyi üçün Dekabrın 10-da tək adamlıq kameraya göndərilib və iki gün orada saxlanılıbdır.

Həbs hökmləri

İranın keçmiş prezidenti Xatəmi-nin söylədiyi və Azərbaycan Türklərini aşağılayan lətifə, video şəklində yayıldıqdan sonra Xətəmi əleyhinə kütləvi etirazlar əsnasında tutulan Azərbaycanlı aktivistlərə, həbs hökmü verilib.

2009 Mayın 25-də Xatəmi tərəfindən dəstəklənən prezident adayı Mir Hüseyn Musevi-nin danışıq mərasimində Xatəmi əleyhinə slogan atdıqları zaman ağır şəkildə döyülərək gözaltına alınan və daha sonra vəsiqə qarşılığında sərbəst buraxılan, Əbdulla Səduqi, Fərid Baqirzadə, Arman Şakiran Vəhidi, Barat Dadgər, Babək Meynağı (Film rejissoru) və Əsgər Qədimi-yə(öyrənci) 91 gün həbs və 30 qamçı cəzası verilib. Cəza iki ilə qədər təliqdə saxlanılacaqdır.

Təbriz Məhkəməsi 111. Şöbəsinin qazisi Məhəmmədinin verdiyi hökümünə görə həbs və qamçıya məhkum olan Azərbaycanlılar, Azərbaycan Türklərinin dil hüquqları ilə bağlı və Xatəmiyə etiraz olaraq atdıqları sloganlarla ictimai qayda-qanunu pozublar.

Sözü gedən aktivistlər gözaltında keçirdikləri günlər içərisində işkəncəyə məruz qalıb və vəkillə təmin olmayıblar.

Azərbaycan Türkcəsində kitablarıb satışı və sərgilənməsinə izin verilməyir:

İran Təhlükəsizliyi Pınar nəşriyatının qurduğu kitab sərgisində Türkcə kitabların satışına izin verməyib. Təhlükəsilik məmurları Pınar nəşriyatının fəaliyət iznini ləğv etməklə təhdid edərək, nəşriyat müdürünü Türkcə kitabları sərgidən qaldırmağa məcbur ediblər. Təhlükəsizlik həmçinin nəşriyat müdürü Şərifə Cəfəri-yə telfon edərək Türk dilində olan kitabların Tehran şəhrinin güneyində satılmasının problem yaradacağı ilı bağlı xəbərdarlıq verib.

Neçə ay öncə də Urmiya şəhərində qurulan və İranda fəaliyət edən bütün nəşrlərin qatıldığı kitab sərgisinə Azərbaycan yayın evlərinin qatılmalarına izin verilməmişdi. İran höküməti həmçinin Türk dilində kitablara yayın izni verməyi mıhdud edərək yazıçıları kitabın bəzi bölümlərini və bəzən də kitabın adını dəyişdirməyə məcbur edir. Sərgilənmə və satışları əngəllənən kitablar bütün bu məhdudiyətlərdən sonra yayılmaq üçün izin alan kitablardır!

İran'da Azerbaycan Siyasi Mahpüslarını Savunma Kuruluşu nun (ADAPP) Aylık Raporu- Aralık 2009

İran’da Azerbaycanlılar aleyhinde yaşanan insan hakları ihlalleri 2009 yılının Aralık ayında da devam etti; Cengiz Bahtaver’in şüpheli ölümü bir kez daha İran’daki Azerbaycanlılara tanınmış bir Azerbaycan faalini yitirmenin acısını yaşattı, 21 Azer (12 Aralık) ve Azerbaycan Milli Hükümeti’nin 64. kuruluş yıldönümü ile ilgili geçirilen merasimler nedeniyle Kasım ve Aralık aylarında gözaltına alınan Azerbaycan faallerinin sayısı arttı, İran mahkemelerinde Azerbaycan faallerine ağır hükümler verilmesi ve kültürel baskılar Aralık ayında da devam etti.

Cengiz Bahtaver’in Şüpheli Ölümü

İran’dakı Azerbaycanlıların tanınmış siyasi aktivistlerinden Cengiz Bahtaver, 27 Aralık 2009 Pazar günü Tebriz’in elektrik istasyonunda işyerinde ölü bulundu.

Adli tıp beyanına göre Bahtaver kalp yetmezliği neeiyle vefat etmiş, fakat bağımsız tıbbi uzamanların bu konudaki sonuçları henüz belli değildir. Bahtaver ailesi Emniyet organlarına bağlı oldukları için resmi doktorların beyanlarına inanmadıklarını bildirmişler.

Emniyet organları cenaze töreninin daha çabuk yapılması için Cengiz Bahtaver’in ailesini tehdit etmiştir.

52 yaşındakı Bahtaver, medeni ve siyasi faaliyetleri nedeniyle İran Emniyet güçleri tarafından defalarca nezarete alınmış ve çeşitli cezalara mahkum edilmişti.

Gözaltına Alınan Faaller:

Milli faal Cengiz Bahtaver’in şüpheli ölümünden iki gün sonra Tebriz’in Maralan Mezarlığı’nda yapılan cenaze törenine katılalar Emniyet güçlerinin saldırısına maruz kalmışlar. Görevliler katılımcıları göz yaşartıcı gazla dağıtmaya çalışmış, bazı katılımcılara karşı şiddet göstermiş ve 22 kişiyi gözaltına almıştır.

İbrahim Fereçzade, Hadi Murteza Seylab, Rıza Tehemten, Huşeng Rızayi, Ferzin Asgari, Ali İmani, Muhammed-Rıza Yusufi, İbrahim Asumani, Mecid Cevadpur, Mehdi Cevadpur ve Nasip Cevadpur hapsolunan faallerin arasında yer almaktadır. Gözaltına alınanlardan üç kardeş olan Mecid, Mehdi ve Nasip Cevadpur tutukllandıktan sonra serbest bırakılsalar da diğer faaller hala nezarette tutulmaktalar. Görevliler ayrıca Azerbaycan aktivistlerinden olan Abbas Lisani, Hadi Hamîdi Şefik, Muhammed Tacdehi ve Hüseyin Nasîri’nin gözlerine biber gazı sıkmış, onları dövmüşler.

Güney Azerbaycan’ın tanınmış activisti Abbas Lisani ve diğer bazı aktivistlerin adıgeçen cenaze töreninden önce Emniyet güçleri tarafından törene katılmamak için tehdit edildikleri bildirilmiş.

Emniyet güçleri aynı günde, milli faalin Tebriz’in Rüşdiye sitesi camiinde yapılan yas törenine katılanlardan görüntüler kaydetmiş, Yakup Vücudi adında Azerbaycan faalini gözaltına almıştır.

Said Çelebiyanî, Rıza Gurdanî, Cemal Tesuciyan ve Behram Behimi 10 Aralık’ta bu aktivistlerin birinin evinde geçirilen 21 Azer (Azerbaycan Milli Hükümeti’nin 64. kuruluş yıldönümü) merasimi esnasında gözaltına alınmışlar. Tutuklananlardan Rıza Gurdanî, Cemal Tesuciyan ve Behram Behimi 22 Aralık 2009’da 220 Milyon Riyal (22,000 $) vesika karşılığında geçici olarak serbest bırakılsalar da Said Çelebiyanî hâlâ hapiste tutulmaktadır.

Eve saldıran göevliler katılımcıların gözlerine biber gazı sıkıp yüz kişiden fazlasının cep telefonları ve kimlik kartlarına el koymuşlar.

Aydın Şefii, Yakup Takavi ve Azerbaycan’ın tanınmış sanatçısı Hasan Demirci aynı merasime katıldıkları gerekçesiyle irkaç gün sonra Tebriz Emniyet Müdürlüğü’ne çağrılıp sorgulanmışlardır.

Sözü geçen merasimde Varlık adında çocuklar grubu Türkçe şiir okumuş ve Azerbaycan musikisi seslendirilmişti.

Yine de 21 Azer ile ilgili geçirilecek olan merasime katılmak hedefiyle Tebriz’in Benefşe Salonu’nda bulunan Mustafa Avezpur, Hidayet Zakir, Ahmed Valayi, Celal Muhammedi, Muhammed -Rıza Muhammedhani, İbrahim Asumani ve İsa Kurbanalizade 11 Aralık 2009’da nezarete alınmış, kefalet ile tutuksuz yargılannmak üzere serbest burakılmışlar. Bunlar serbest bırakıldıktan sonra da defalarca sorgulanmak için çağrılmışlar.

12 Aralık (21 Azer) günü Tebriz ve G. Azerbaycan’ın diğer büyük şehirleride çeşitli merkezlerin polis kontrolünde olduğu ve şehrin birçok noktasında polis ekiplerinin konuşlandığı bildirilmiştir.

12 Aralık, Azerbaycan Milli Hükümeti’nin (Aralık 1945 – Aralık 1946) kuruluş ve Türk dilinin İran Azerbaycanı’nda resmi dil oluşunun yıldönümüdür. İran hükümeti bu münasebetlerle ilgili şenlik törenleri düzenlemeye çalışan Azerbaycanlıları hapis, işkence ve başka baskılara meruz bırakarak merasimlerin gerçekleşmesini engellemektedir.

İran’da Azerbaycan Türkleri tarafından tutulan Tebriz Traktör (Tractor) Futbol Takımı taraftarlarının birkaçı 04 Aralık 2009 Cuma günü gözaltına alınmış, iki gün sonra serbest bırakılımışlardır. Yunus Nevruzi, Vahîd Menâfi ve diğerr birkaç taraftar, Traktör Kulübü ve Kum şehrinin Seba Kulübü arasında gerçekleşen maç esnasında “Azerbaycan’ın Barselonası Traktör” yazılı pankart taşıdıkları ve “Yaşasın Azerbaycan” gibi slogan atmaları nedeniyle tutuklandıkları bildirilmiştir. Nezarete alınan Azerbaycan kulübü taraftarları Tebriz’deki İran Emniyet Merkezi’nde yetkililer tarafında ağır bir şekilde dövülmüşler.

Diğer bir Azerbaycanlı taraftar, öyrenci Hamid Hatâre ise 23 Aralık 2009 Traktör ve Tahran’ın Rahahen kulüpleri arasında yapılan maça gittiği zaman gözaltına alınmış. Hatâre stada girdiği sırada yetkililer tarafından aranmış, İran’da Azerbaycan Türklerinin hukukları hakkında kitapçık taşıdığı için hapsedilmiştir.

Güvenlik yetkilileri Türkçe pankatların stada götürülmesini engellemek için Traktör taraftarlarıı dikketle aramaktalar. Her maç bittikten sonra taraftarlar Azerbaycan Türklerinin milli istekleri ile ilgili “Türk dilinde medrese, olamalıdır herkese”, “Azerbaycan var olsun – İstemeyen har olsun” ve “Yaşasın Azerbaycan” gibi sloganlar atarak topluca dışarı çıkıyorlar. Tebriz ve Tahran şehirlerinde İran emniyet güçleri slogan atan topluluğu dağıtmak için göz yaşartıcı gazla onlara saldırıp bazılarını ağır bir şekilde dövmüş, bazılarını gözaltına almışlar. Tutuklananların kimlikleriyle ilgili hiçbir bilgi yoktur.

İran resmi ajansının verdiği heberlere göre Azerbaycan Cumhuriyeti vatandaşı olan bir musiki sanatçısı hapse alınmıştır. Sözü geçen şahsın Erdebil ilinde sınır yakınlığında olan Azerbaycan şehirlerinin birinde musiki grubu oluşturmaya çalıştığı bildirilmiş. İran haber ajasları Kuzey Azerbaycanlı vatandaşın adını yaymamışlar. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin İran’dakı elçilik ve konsoloslukları olayla ilgili bilgisiz olduklarını söylüyorlar.

İran devleti İran’ın kuzeydoğu bölgelerinde yaşayan Azerbaycan dili ve kültürünü yabancı kültür gibi değerlendirip kültürel faaliyyetleri engellemeye çalışmaktadır.

Azerbaycan aktivistleri İran polisi tarafından şiddete maruz kalmışlar:

İran devleti resmi dini liderlerle farklı düşünceleri olan din adamlarını ağırlama törenler düzenlemeye izin vermiyor. Ömrünün son günlerinde İran’da Türk dilini korumanın önemi ile bağlı fetva veren Ayetullah Müntazıri’nin ağırlama törenine saldıran İran Emniyet güçleri birkaç Azerbaycan aktivisti o cümleden Zencanlı siyasi aktivist Rauf Tahiri’yi de ağır şekilde dövmüşlerdir. Olaylar 24 Aralık 2009’da Seyid Camii’inde baş vermiş. Töre sırasında gözaltına alınan iki Azerbaycanlı birkaç saatten sonra serbest bırakılmışlar.

İran devleti 1979 İslam İnkılabı’ndan sonraki yıllarda ise Azerbaycanlı dini taklit (içtihat) mercii Ayetullah Şeriatmedari’yi ev hapsine almış, çeşitli baskılara maruz bırakmış, onun taraftarlarını hapis ve idam cezalarına çarptırmıştı. İran devleti Azerbaycan’da Ayetullah Şeriatmedari’yi ağırlama töreni geçirmeyi yasaklamış. Ayetullah Şeriatmedari İran İnkılabı’ndan Azerbaycan’a muhtariyet istemiş, Ayetullah Humeyni’nin siyasetlerine karşı çıkmıştı.

Seret Bırakılan Siyasi Mahpuslar

Azerbaycan öğrenci aktivisti ve Tebriz Üniversitesi öğrencisi İhsan Necefi-neseb hapis cezasının bir bölümünü Tebriz Cezaevi’nde geçirdikten sonra koşullu af neticesinde 22 Aralımk 2009 günü serbest bırakılmıştır. İhsan Necefi-neseb yaz 2008’de 7 milli faalle birlikte hapse alınmış, 3 ay tecritte tutulduktan sonra vesika karşılığında geçici olarak serbest bırakılmıştı.

İhsan Necefi-neseb’in suçlaması İran milli güvenliğinin aleyhine çalışan gruplara üyelik ve Azerbaycan Öğrenci Harekatı (AZOH) adında internet sayfasını yaymakta iştirak etmek olarak bildirilmiştir.

Azerbaycan aktivisti Ali Hüseyinnejad-asl, Urmiye ve Makü şehirleri Emniyet hapishanelerinde üç ay hapis cezası çektikten sonra 24 Aralık 2009’da 2 milyar Riyal (220 bin dolar) vesika karşılığında geçici olarak serbest bırakılmıştır. Ali Hüseyinnejad-asl 26 Eylül 2009’da mezuniyet günlerinde Azerbaycan’ın Makü şehrinde gözaltına alınmıştı. Ali Hüseyinnejad-asl May 2007’de tutuklanmış, “İran” gazetesinde neşredilen ve Azerbaycan Türklerini aşağılayan karikatüre itiraz mitinglerine katılıma davette bulunduğu için “rejim aleyhinde propaganda” suçlamasıyla karşılaşmış, kendisine 8 ay hapis cezası verilmişti. Ali Hüseyinnejad Türkiye casusluğu ile suçladırılıyor. Türkiye’ye casusluk ithamı İran’da Azerbaycan aktivistlerine sürekli yöneltilen siyasi karalamalar arasındadır.

Erdebil zindanında mahpus olan aktivistlerin durumu ağırdır

Vedud Saadeti, Rahim Gulami, Behruz Alizade ve Ali Abbasi adında G. Azerbaycan aktivistleri Erdebil Zindanı’nda ağır şartlar ve baskılar altında tutulmaktadırlar. Erdebil Zindanı başkanının dahili müdüre verdiği talimata göre ağır hastalıkları olan ve tehlikeli mahpuslar bu aktivistler ve diğer siyasi mahpusların tutulduğu 7. koğuşa gönderiliyorlar. Ayrıca zindan yetkilileri bu aktivistlere sövüş ve hakarette bulunmakla görevlendirildikleri bildirilmiş.

Vedud Saadeti bu duruma itiraz ettiği için 10 Aralık 2009’da tek kişilik hücreye gönderilmiş, iki gün orada tutulmuştur.

Hapis Hükümleri:

İran’ın geçmiş cumhurbaşkanı Hatemi’nin söylediği ve Azerbaycan Türklerini aşağılayan fıkra, video şeklinde yayıldıktan sonra Hatemi aleyhinde kitlesel itirazlar esnasında tutuklanan Azerbaycanlı aktivistlere hapis cezası verilmiştir.

25 Mayıs 2009’da Hatemi tarafından desteklenen cumhurbaşkanı adayı Mir Hüseyin Musevi’nin konuşma töreninde Hatemi aleyhinde slogan attıkları zaman ağır şekilde dövülerek gözaltına alınan ve daha sonra vesika karşılığında serbest bırakılan Abdullah Seduki, Ferid Bakırzade, Arman Şakiran Vahîdi, Berat Dadger, Babek Meynaki (yönetmen) ve Asgar Kadimi’ye (öğrenci) 91 gün hapis ve 30 darbe kırbaç cezası çıkarılmıştır. Ceza iki yıla kadar muallak tutulacaktır.

Tebriz Mahkemesi 111. Şubesi hakimi Muhammedi’nin verdiği hükme göre hapis ve kırbaç cezasına çarptırılan Azerbaycanlılar, Azerbaycan Türklerinin dil haklarıyla ilgili ve Hatemi’ye itiraz olarak attıkları sloganlarla toplumsal yasaları bozmuş bulunmaktalar.

Sözü geçen aktivistler gözaltında geçirdikleri günler içerisinde işkenceye maruz kalmış, avukatla temin edilmemişlerdir.

Azerbaycan Türkçesinde Kitapların Satış ve Sergilenmesine İzin Verilmiyor:

İran emniyeti Pınar Neşriyatı’nın kurduğu kitap sergisinde Türkçe kitapların satışına izin vermemiştir. Emniyet görevlileri Pınar neşriyatının faaliyet iznini lağvetmekle tehdit ederek yayınevi müdürünü Türkçe kitapları sergiden kaldırmaya mecbur etmiştir. Emniyet ayrıca neşriyat müdürü Şerife Caferi’ye telefon ederek Türk dilinde olan kitapların Tahran şehrinin güneyinde satılmasının problem yaratacağı konusunda uyarıda bulunmuştur.

Birkaç ay önce de Urmiye şehrinde kurulan ve İran’da faaliyet gösteren bütün naşirlerin katıldığı kitap sergisine Azerbaycan yayınevlerinin katılmalarına izin verilmemişti. İran hükümeti üstelik Türk dilinde kitaplara yayın iznini sınırlayarak yazarları kitabın bazı bölümlerini ve bazen de kitabın adını değiştirmeye mecbur etmektedir. Sergilenme ve satışları engellenen kitaplar bütün bu sınırlamalardan sonra yayılmak için izin alan kitaplardır!