ترکی را با رسم الخط لاتین بیاموزیم

خمارمستی

 

تركي را با رسم الخط لا تين  بياموزيم :

   يك راه آسان براي ياد گيري حروف صدادار در  تركي  :

 زبان تركي آذربايجاني 9 حرف صدادار(مصوت) دارد كه عبارتند از:  

 

  Ә - E – O – A –İ - I - U -  Ö – Ü

 

  همه ۹ حرف صدادار موجود در ترکی آذربایجانی در شماره‌های یک تا ده (ترکی) موجود   میباشند. به جدول زیر با دقت نگاه  کنید                                                              

 

İ	Bir	1	بیر
İ	İki	2	ایکی
Ü	Üç	3	اوچ
Ö	dörd	4	دؤرد
E	Beş	5	بئش
A, I	Altı	6	آلتی
E, İ	Yeddi	7	يئددي
Ə, İ	Səkkiz	8	سکكيز
O, U	Doqquz	9	دوققوز
O	On	10	اون

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اين جدول هم با ترتیب حروف صدادار درست شده است                    

  دستور زبان ترکی آذربایجانی به حروف صدادار خیلی وابسته است. در نوشته‌های قبلی هم اشاره شد که این زبان ۹ حرف صدادار دارد. بیایید آنها را بشناسیم و فرقهای آنها را با   یکدیگر یاد بگیریم. به جدول زیر با دقت نگاه کنید و مثالها را با صدای بلند بخوانید! 

 

6	Altı
7	Yeddi
8	Səkkiz
6	Altı
1, 2, 7, 8	Bir, İki, Yeddi, Səkkiz
9, 10	Doqquz, On
4	dörd
9	Doqquz
3	Üç

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 حال کلمات جدول پایین را به دقت تلفظ نموده و از روی کلمات چندین بار بنویسید!

 

 

 

    ■ توجه کنيد که تا اين ۹ حرف را خوب نشناخته‌ايد و فرقهای آنها را با يکدگر ياد نگرفته‌ايد در نوشتن ترکی اشتباه خواهيد کرد ! برای خواندن و نوشتن صحیح ترکی باید صداها را بشناسیم و فرقهای صداهائی را که به هم نزدیک هستند بدانیم. برای کسانی که تازه شروع به نوشتن  به ترکی کرده‌اند حروف صدادار بیش از همه سبب اشتباه میشوند! ( يك بار ديگر جدول زير را به دقت بخوانيد )

 

Ə ə     ات)) اَ اينجه	E e      بئش))  اِ اينجه	A a         آغ) )  آ     قالين
O o     بۉش))  اۉ  قالين	İ  i     ديش))   اى اينجه	I   ı   قيز)) ائ         قالين
Ü ü    گۆل))   اۆ       اينجه	U u   سو) )  اۇ  قالين	Ö ö    گؤز)  ) اؤ    اينجه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

از اين 9حرف صدادار ( مصوت ) چهار حرف كلفت ( قالين)  [ A _ O _ U _ I ]و پنچ حرف نازك ( اينجه) ]   Ü - Ö -  İ- E - Ә -  [ مي باشد و شناخت اين حروف بسيار مهم است چرا كه تمام عمليات بعدي بر اساس آن صورت مي گيرد . مثلا كلماتي كه در هجاي آخر آن حروف كلفت ( قالين ) باشد با « لار» جمع بسته مي شود ولي اگر حروف نازك ( اينجه ) باشد با « لر » جمع بسته مي شود و يا براي مصدر سازي به ترتيب از  ماق و مك و همچنين براي منفي كردن از « ما» و « مه »  استفاده مي شود . وبه همين ترتيب الي آخر ... (قانون هماهنگي اصوات)      

 

 

مثال 1 :    درخت :  آغاج                    گُل : چيچك                   درختان : آغاج لار                گلها : چيچك لر

 

 

مثال 2:   بمان : قال                             بيا :   گل               ماندن ( مصدر ) قالماق            آمدن ( مصدر ) : گلمك               نمان ( منفي )  قالما               نيا ( منفي ) : گلمه

    

زبان محاوره اي : همه زبانها هم زبان محاوره‌ای دارند و هم زبان نوشتاری. ترکی و فارسی هم همينطور. چند تا مثال بزنيم:  فارسها موقع حرف زدن میگویند <مي‌خام برم> ولی موقع نوشتن مینویسند <ميخواهم بروم>. و يا موقع حرف زدن میگویند <چی ميگی> ولی موقع نوشتن مینویسند <چه ميگوئی>. زبان محاوره‌ای وابسته به لهجه‌هاست و  لهجه‌های مختلف مثل گلهای رنگارنگ نشانه‌های زیبائی هستند. مثلا در تركي به <گئتد یک> <رفتیم> تبریزیها میگویند " گئتد وخ" اورمیه‌ای‌ها میگویند "گئتد یخ"  اردبیلی‌ها میگویند "گئتد وک"و زنجانيها همان" گئتديك" مي گويند .هيچ کس نمیتواند به تبریزیها ایراد بگیرد که چرا <گئتدوخ> میگویند چون همه این حرفها در زبان محاوره‌ای در همه جای آذربایجان قابل فهم است ولی اگر هر شهر با لهجه خود بنویسد هرج و مرج میشود و اینجاست که اهمیت زبان ادبی استاندارد آشکار میشود.

 

 

توضيح اينكه در كشور تركيه حرف خ (x) وجود ندارد وبه جاي آن ه (h) ويا ك( k) استفاده مي شود و حرف ق (q) هم تماما ك (k) نوشته و چيزي بين ك و ق تلفظ مي شود . البته اين حرف«ك » با حرف« ك»  در زيان فارسي تفاوت دارد و تقريبا از جنس « ك » موجود در كلمه « كار» مي باشد .‍  و همين اينكه در تركيه كسره و فتحه به صورت كسره (e) نوشته مي شود و (e) يا ( Ә)بودن حرف در كلمه مشخص مي شود مثلا در آذربايجان « بيا »  به صورت «   gəl » نوشته مي شود ولي در تركيه به صورت «  gel»ولي در هر دو صورت يك جور تلفظ مي شود .

                                                   

 در انتها انواع زبان تركي را فقط به صورت فهرست وار مي آوريم :

 

1- تركي غربي  : 

 1- تركي آذربايجاني   2- تركي استانبولي  3- تركي  تركمني

                                                                                                                                     

2- تركي شرقي:

 1- تركي قزاقي  2- تركي قرقيزي-    3- تركي ازبكي  4- تركي ياقوتي 5-  تركي چاووشي 6- تركي ا ويغوري    

     

‌‌به ياد داشته باشيد كه ما دراين جزوه سه صفحه اي نه تاريخ زبان تركي را آموزش مي دهيم ؛ ونه گرامر آن را ، فقط كمي با حروف لاتين تركي به صورت كاملا مختصر آشنا ميشويم ! و اگر شما به يادگيري زبان تركي علاقمنديد بايد به كتب آموزشي كه اينك در ايران به راحتي قابل دسترسي است مراجعه نماييد !

‌

 

 

 زبان تنها ، وسيله ارتباطي نيست بلكه هويت هر انساني با زبان او نمود پيدا مي كند . كسي كه زبان مادري خود رانمي داند در واقع هويتي ندارد

 آذربايجان شؤهرتيني آتماريق              تۆركۆ ديلي باشقا ديله ساتماريق    

 

 

چند نمونه از تفاوتهاي نوشتاري و تلفظي بين تركي آذربايجاني و تركي استانبولي :                      ترکی ترکیه           ترکی  آذربایجان دختر                  Qız                         kız  چهل                  Qırx                      kırk  زياد                   oxÇ                        okÇ خوش               şXo                        Hoş  بمان                  Qal                         kal   شتر                 Dəvə                    Deve  ستاره             Ulduz                  yıldız  صورت              Üz                       yüz  سال                 il                       yil    هزار               min                       bin

 

حال كه با الفياي لاتين براي نوشتن در  زبان تركي آشنا شديد  گمان نكنيد كار تمام شده است تازه اول كار شروع شده و شما زين پس فقط بايد تمرين كنيد يعني متون تركي لاتين را با حوصله وبا دقت بخوانيد ، تمرين نوشتاري انجام دهيد و انشا الله به زودي در خواندن متون تركي خبره شويد.در انتها صميمانه يك پيشنهاد داريم وآن اينكه زماني كه حوصله اين كار را نداريد به تمرين كردن نپردازيد! و اين را هم در نظر داشته باشيد كه به قول پيامبر اسلام (ص) كسي كه يك زبان مي داند ، يك نفر است و كسي كه دو زبان ميداند گوئيا دو نفر است و كسي كه سه زبان مداند گوئيا سه نفر است و …

♫ ( يادآوري :رسم الخط  تركان ايران، اسلامي ( عربي) است .)

                             

حال متن تركي زير را به دقت بخوانيد و سپس اگر مايل بوديد به رسم الخط لاتين بنويسيد . آذربايجان ادبياتينين گوركملي نماينده لريندن بيري ده سيد محمد حوسين شهرياردير . اوستاد شهريارين آدي آذربايجان ديلينده يارانان شعرين عماد الدين نسيمي ، شاه ايسماعيل ختايي ، محمد فضولي ، ملا پناه واقيف ، ميرزه اكبر صابير ، حوسين جاويد ، صمد وورغون و باشقالاري كيمي گوركملي نماينده لري ايله بير سيرادا چكيلمَيه لايق دير . شهريار ايگيرمينجي(ييرمينجي) عصر آذربايجان شعرينين نهنگ ، قدرتلي ادبي سيماسي دير . اونون آديني و صنعتيني آذربايجانين قوزئي  يا خود گونئي ايله محدودلاشديرماق غير مومكون دور .شهريارين اثرلري آرتيق اوزون ايللردير كي ، او تايلي – بو تايلي آذربايجانين حدودلاريني آشاراق دونيانين تورك لر  ياشايان بوتون اولكه لرده ياييلميشدير

 

 

لطفا شعر زير را به دقت بخوانيد و یادر صورت تمايل با رسم الخط اسلامي ( عربي) بنويسيد!     Sərməst yıxıldım genə meyxanələr içrə, Oldum genə rüsva neçə fərzanələr içrə. Yaxdım oda səccadəvü dəstarü ridanı, Bir ad elədim mən dəxi ərvanələr içrə. Ey şuxi-pəritələtü, ey sərvi-güləndam, Gəzmə, səni tari, belə biganələr içrə. Ol nərgisi-məstin nə füsunkardi, xudaya, Saldı məni Məcnun kimi divanələr içrə. Gəl ver mənə bir cam də, ey saqiyi-gülfam, Ta məst yazım bu sözü əfsanələr içrə. Billah, bu büti-lalərüxün yoxdu nəziri, Baxdım neçə min surətə bütxanələr içrə. Ol gənci-xəfidən bir əsər bilmədim axir Canım çürüdü heç yerə viranələr içrə. Ey kövsər üçün ah çəkən zahidi-əbləh, Meyxanədə gəl gör onu peymanələr içrə. Qəvvas kimi qutə vurub bəhrə Nəbati, Ol gövhəri istər tapa dürdanələr içrə.                                                          NӘBATİ

   

 

Türkün dili   tək  sevgili 

istəkli dil    olmaz

 

( توركون ديلي تك  سئوگيلي ، ايستكلي ديل اولماز )

« شهريار»

 

 

                                                             خمار مستی